ساعت فلش

خاك زندگي بخش

اهداف:

 دانش آموزان:

-          ضمن گفت و گو به كسب اطلاعات در مورد خاك علاقه مند مي شوند.

هنگام انجام دادن فعاليت با چگونگي تشكيل خاك آشنا مي شوند.

-          با انجام دادن فعاليتي با اجزاي خاك آشنا مي شوند و ضمن مقايسه ي چند نوع خاك پي مي برند كه خاك اجزاي متفاوتي دارد.

-          با انجام دادن فعاليت هايي سرعت نفوذ اب را در انواع خاك مقايسه مي كنند و پي مي برند كه سرعت نفوذ اب در خاك هاي مختلف، متفاوت است.

-          با انجام دادن آزمايش، ميزان رشد گياه در خاك هاي مختلف را مقايسه كرده و به اثر نوع خاك در رشد گياه پي مي برند.

-          از طريق مشاهده، با گياخاك و اهميت آن در كشاورزي آشنا مي شوند.

-          از طريق جمع آوري اطلاعات، با عوامل فرسايش خاك آشنا مي شوند و به اهميت حفظ خاك و استفاده ي صحيح از آن پي مي برند.

دانستني هاي معلم

متاسفانه در كشور ما بي ارزش ترين چيزها با حاك مقايسه مي شود و اين در حالي است كه اگر به كشوري آباد و بي نياز مي انديشيم، بايد اين طرز فكر را در نسل هاي آينده عوض كنيم.

دانشمندان خاك را رابطه بين جهان زنده و جهان غير زنده مي دانند، تقريبا زندگي همه ي جانداران به خاك بستگي دارد. بدون وجود خاك كه لازمه ي رشد غلات، ميوه و ديگر گياهان است زندگي انسان و بسياري از موجودات نا ممكن به نظر مي رسد.

خاك محصول نهايي هوا زدگي و نتيجه تخريب فيزيكي و شيميايي سنگ ها همراه با تجمع باقي مانده هاي در حال فساد جانداران است كه لايه اي را بين سنگ و بستر هوا تشكيل مي دهد. فرايند تشكيل خاك بسيار آهسته است و تشكيل يك سانتي متر آن به 100 تا 1000 سال زمان نياز دارد.

بيش تر سنگ ها از ذراتي از جنس هاي مختلف تشكيل شده اند. تغييرات دما سبب افزايش يا كاهش حجم ذرات به مقدار نا مساوي مي شود. نتيجه ي اين كار، ترك برداشتن سنگ است. پس از خرد شدن سنگ ها تغييرات شيميايي شروع مي شود. ذرات خرد شده ممكن است با اكسي‍ژن هوا تركيب شوند يا در آب حل شوند يا گاز دي اكسيد كربن موجود در هوا داخل اب حل شود و اسيد كربنيك به وجود آورد. اين اسيد مي تواند روي بيش تر سنگ ها اثر گذارد يا تغيير تركيب شيميايي، آن ها را رفته رفته به خاك تبديل كند.

خاك كشاورزي معمولا از ذرات ماسه، رس و گياخاك تشكيل شده است.

رنگ خاك به ميزان گياخاك بستگي دارد. هر چه گياخاك بيش تر باشد، رنگ خاك تيره تر است.

وقتي خاك را درون ليوان آب مي ريزيم، ابتدا رنگ آن عوض مي شود و سپس دانه هاي درشت تر شن و ريگ به سرعت در ته ليوان جاي مي گيرند اما ذرات رس تا مدت ها به صورت معلق در آب باقي مي مانند و بعد به صورت لايه اي روي شن  و ماسه مي نشيند. و گياخاك به دليل سبكي روي آب قرار مي گيرد.

عواملي چون سنگ اوليه، آب و هوا ، شيب زمين، زمان و زندگي گياهي و جانوري در تشكيل خاك موثرند.

اندازه گيري سرعت نفوذ اب در خاك:

هر چه ذرات تشكيل دهنده خاك ريزتر و فشرده تر باشند، نفوذ آب در خاك كم تر است.      ( خاك رس)

اگر ذرات تشكيل دهنده ي خاك درشت و جدا از هم و فضاي هاي خالي بين ذرات هم بزرگ، مرتبط به هم باشند، آب با سرعت بيش تري در آن ها نفوذ مي كند. ( ماسه)

حاصل خيزي خاك به عوامل متعددي چون وجود املاح، آب، اسيدي يا قليايي بودن خاك، جانداران ذره بيني در خاك ( تجزيه كنندگان) بستگي دارد. معمولا خاكي كه حاوي مخلوط مساوي از ماسه، رس و گياخاك باشد، براي رشد گياهان مناسب تر است. يعني ميزان سرعت نفوذ آب و حجم ذخيره ي اب در آن خاك مناسب است.

گياخاك (هوموس) يا ( خاك برگ) : وقتي گياهان و جانوران مي ميرند، اجزاي بدن آن ها به كمك جانداران ذره بيني خاك تجزيه مي شوند هنگامي كه مواد تجزيه شدني به درجه اي برسند كه ديگر صورت اوليه ي گياه و جانور در آن ها مشخص نباشد، گياخاك ناميده مي شود. خاك رو نسبت به خاك زير گياخاك بيش تري دارد. مقدار گياخاك در مزارع بسيار زياد و در بيابان بسيار كم است. گياخاك منبع اصلي نيتروژن لازم براي رشد گياهان است و قدرت نگهداري آب خاك را افزايش مي دهند.

تجزيه كنندگان: يكي از عوامل موثر بر حاصل خيزي خاك، وجود تجزيه كنندگاني چون باكتري ها و قارچ ها در آن است.

عوامل فرسايش:

شخم نا مناسب: در زمين هاي شيبدار اگر جهت شخم با جهت شيب زمين يكسان باشد، در مواقع بارندگي و آبياري هر كدام از شيارهاي شخم مانند رودي عمل مي كنند كه سرعت آب را افزايش مي دهند و سبب از بين رفتن خاك مي شوند.

از بين برده پوشش گياهي: ريشه ي گياهان سبب مي شوند كه ذرات خاك به هم بچسبند. و برگ ها هم در هنگام بارندگي جلوي ضربات باران را مي گيرند و با اين اعمال از فرسايش خاك در مواقع بارندگي و وزيدن باد جلوگيري مي كنند. در ضمن، اجزاي پوسيده گياهان به خاك افزوده مي شود.

آبياري نا مناسب: در مناطقي كه آب راهي براي خروج ندارد يا مناطقي كه تبخير زياد است، اگر آب در سطح زمين باقي بماند، با تبخير، آن املاح محلول در آب در سطح زمين مي مانند و زمين شوره مي زند. كه قابل كشاورزي نيست. زهكشي و جلوگيري از ايستادن آب در روي خاك مانع شوره زدن مي شود.

زمين نا آرام

اهداف: دانش آموزان:

-          از طريق مشاهده و مقايسه با قسمت هاي مختلف ساختمان دروني آشنا مي شوند.

-          در مورد قسمت هاي مختلف زمين توضيح مي دهند.

-          چگونگي تشكيل آتش فشان را بيان مي كنند و از روي شكل، قسمت هاي مختلف آن را نشان مي دهند.

-          با توجه به نقشه ي كتاب، ميزان خطر وقوع زمين لرزه را در محيط زندگي خود شناسايي مي كنند.

-          درباره ي عوامل موثر بر خرابي هاي ناشي از زمين لرزه تحقيق كرده و به كلاس گزارش مي دهند.

-          كارهايي كه هر فرد هنگام وقوع زمين لرزه بايد انجام دهد تا آسيب كمتري ببيند، به طور عملي نشان دهند و محل هاي مناسب براي پناه گرفتن را شناسايي كنند.

دانستني هاي معلم:

مطالعه درباره ي ساختمان دروني زمين بيشتر به كمك امواج حاصل از زمين لرزه ها يا انفجار هاي مصنوعي ميسر مي شود. اين امواج وقتي از محيطي وارد محيط ديگر با جنس، ضخامت يا چگالي متفاوت مي شوند، مي شكنند يا تغيير سرعت مي دهند. با مطالعه ي اين امواج مي توان به ساختمان دروني زمين پي برد. اين تفاوت قائدتأ بايد به تغيير حالت ماده ( مايع يا جامد)، جنس يا تركيب آن مربوط باشد. دانشمندان با مطالعه ي اين امواج كره ي زمين را به سه قسمت پوسته، گوشته (جبه) و هسته تقسيم كرده اند.

پوسته: پوسته قشر نسبتأ نازكي در اطراف كره ي زمين است كه در نقاط مختلف ضخامت متفاوتي دارد. ضخامت متوسط آن در قاره ها 30 تا 35 كيلومتر است و در زير رشته كوه هاي اصلي حداكثر به 60 كيلومتر هم مي رسد. ضخامت متوسط پوسته در زير اقيانوس ها حدود 10 كيلومتر است.

گوشته ( جبه): گوشته در زير پوسته قرار گرفته است و تا عمق 2900 كيلومتري از سطح زمين ادامه دارد. در مرز بين پوسته و گوشته، سرعت امواج زمين لرزه ناگهان افزايش مي يابد. اين افزايش ناگهاني نشان دهنده ي تغيير در جنس مواد تشكيل دهنده است. حدود 100 كيلومتر نخست گوشته، حالتي جامد و سنگي دارد. در زير اين قسمت، حالت گوشته تغيير مي كند و نرم و خميري مي شود ( مواد به نقطه ي ذوب خود نزديك مي شوند). ضخامت اين فسمت خميري، حدود 200 كيلومتر است و پس از آن جبه، تا عمق 2900 كيلومتري دوباره حالت جامد و سخت به خود مي گيرد.

هسته: در عمق 2900 كيلومتري سطح زمين، امواج زمين لرزه ناگهان تغيير مي كند و اين خود نشانه اي از تغيير جنس و حالت ماده است. دانشمندان اين قسمت را هسته ناميده اند. تحقيقات لرزه شناسي نشان مي دهد كه هسته خود از دو قسمت خارجي و داخلي درست شده است. قسمت خارجي هسته كه بين 2900 تا 5060 كيلومتري قرار دارد، حالت مايع از خود نشان مي دهد ولي قسمت دروني آن از مواد متراكم تر تشكيل شده و جامد است. دانشمندان با دلايل قابل توجهي اثبات كرده اند كه مواد تشكيل دهنده ي هسته از جنس آهن و نيكل است.

آتشفشان: وقتي ماده ي مذاب به سطح زمين مي رسد، مي گوييم عمل آتش فشاني رخ داده است. ممكن است اين عمل به آرامي يا همراه با انفجار صورت گيرد. در حالت اول آتش فشان را آرام و در حالت دوم، انفجاري مي گويند. آتش فشان هاي آرام بيشتر در اقيانوس ها وجود دارند مخروط آن ها كم شيب است و گدازه ي روان دارند.

گدازه ها هنگام تماس با محيط خارج، گرماي خود را از دست مي دهند و منجمد مي شوند و بدين ترتيب سنگ هاي آذرين بيروني( ريزبلور) پديد مي آيند.

موادي كه از دهانه ي آتش فشان ها خارج مي شوند، به سه حالت جامد، مايع يا گازند.

مواد جامد: اين مواد اندازه هاي مختلفي دارند. كوچك ترين ذرات را كه سبك و پودر مانندند، خاكستر آتش فساني مي گويند.

مواد مايع( گدازه): خصوصيات و ظاهر گدازه ها به علت دارا بودن تركيبات شيميايي و دماي متفاوت در آتش فشان هاي مختلف با هم تفاوت دارد. گدازه ها 1س از خروج ممكن است قرمز- از شدت گرما- زرد و سفيد رنگ باشند اما در سطح زمين بزودي سرد مي شوند و رنگ تيره تري به خود مي گيرند. به طور كلي گدازه هايي كه سيليس دارند، غليظ و آن هايي كه آهن و منيزيم زياد دارند، روان اند.

گازها: از دهانه ي اغلب آتش فشان ها مقادير زيادي گاز دي اكسيد كربن و گازهاي ديگري مانند منواكسيد كربن، سولفيد ئيدروژن، اسيد كلريدريك و بخار آب خارج مي شود كه در ميان آن ها مقدار بخار آب از همه بيشتر است.

در حالي كه رشته كوه هاي البرز از سنگ هاي رسوبي تشكيل شده اند، بلند ترين كوه آتش فشان ايران، يعني دماوند؛ در بين همين سنگ هاي رسوبي قرار گرفته است. در واقع مواد مذاب از درون زمين سرچشمه گرفته و پس از عبور از سنگ هاي رسوبي البرز اين آتش فشان زيبا را تشكيل داده اند.

از معروف ترين كوه هاي آنش فشان ايران مي توان سبلان در اردبيل، سهند در آذربايجان شرقي و تفتان و بزمان در استان سيستان و بلوچستان را نام برد.

كوه هاي آتش فشان با ارتفاع كم را در بيشتر نقاط كشور از جمله جنوب بيجار، شمال قروه، جنوب غربي يزد، حوالي قوچان و شمال شرقي كرمان مي توان مشاهده كرد.

زمين لرزه: اگر به سنگ ها نيرو وارد شود، از خود عكس العمل نشان مي دهند. اين عكس العمل به مقدار نيرو، حالت و جنس سنگ، مدت زمان تأثير نيرو و دماي محيط بستگي دارد.

اگر نيرو به طور مداوم و به تدريج به سنگ ها _ خصوصا آن هايي كه در اعماق پوسته ي زمين هستند وارد شود، سنگ ها چين مي خورند و رشته كوههاي بزرگ را به وجود مي آورند. اما اگر نيرو ناگهاني و خصوصا به سنگ هاي نزديك به سطح زمين وارد شود، اين سنگ ها مي شكنند. اين شكستگي با آزاد شدن انرژي همراه است. به اين شكستگي گسل مي گويند.

بيشتر زمين لرزه ها در محل گسل ها به وجود مي آيند؛ زيرا اين مناطق در دفعات بعد با نيروي كم تري دوباره حركت مي كنند و سبب لرزش هايي در پوسته ي زمين مي شوند.

محي وقوع زمين لرزه: دانشمندان در سال هاي اخير متوجه شده اند كه بيش تر زمين لرزه ها در مناطق خاصي رخ مي دهند. يكي از اين مناطق، به شكل كمر بند از حوالي درياي مديترانه آغاز مي شود و پس از گذشتن از تركيه، ايران و افغانستان به جنوب شرقي آسيا مي رسد. كمربند مهم ديگري نيز حاشيه ي اقيانوس آرام را در برمي گيرد.

اثرات زمين لرزه: مقدار انرژي را كه از يك زمين لرزه آزاد مي شود، با مقياسي به نام ريشتر مي سنجند. ( ريشتر نام شخصي است كه اولين بار اين روش را ابداع كرده است.) در اين مقياس، افزايش يك واحد 31 بار بر مقدار انرژي زمين لرزه مي افزايد؛ مقدار انرژي اي كه يك زمين لرزه ي 5 ريشتري آزاد مي كند برابر با انرژي يك بمب اتمي و مقدار انرژي اي كه يك زمين لرزه ي 8 ريشتري آزاد مي كند، برابر با انرژي هزار بمب اتمي است. بزرگ ترين زمين لرزه اي كه تاكنون ثبت شده، 9/8 ريشتر قدرت داشته است.

نوع اسكلت ساختمان در ميزان مقاومت آن در بربر زمين لرزه تأثير زيادي دارد. امروزه ساختمان هايي در برابر زمين لرزه مقاومت مي كنند كه در ساخت آن ها از مصالح مقاوم و سبك استفاده شده باشد، ارتفاع زياد و تكيه بر ساختمان هاي اطراف خود نداشته باشند و شكل آنها ساده و متقارن ( مكعب، مكعب مستطيل و ...) باشد.

جانداران ساده

اهداف: دانش آموزان :

-          به يادگيري و مطالعه در مورد جانداران ساده علاقه مند شوند.

-          درباره جانداران ساده و طبقه بندي آنها اطلاعات جمع آوري كنند.

-          با مشاهده رشته هاي جلبك در زير ميكروسكوپ، در مورد اين گروه اطلاعات جمع آوري كنند.

-          مقداري از آب بركه و آب لوله كشي را در زير ميكروسكوپ مشاهده و مقايسه كنند.

-          درباره شكل و اندازه و فايده ها ، ضررها و تكثير برخي باكتري ها اطلاعات جمع آوري كنند.

-          با مشاهده يك قارچ چتري در مورد اجزاي آن اطلاعات جمع آوري كند.

-          از طريق مشاهده، با برخي از انواع قارچ ها آشنا شوند.

-          در مورد تهيه سركه، نان و ماست و نقش جانداران ساده در تهيه آنها اطلاعات جمع آوري كنند.

دانستني هاي معلم:

تا قرن نوزدهم ميلادي، تصور چنين بود كه جانداران به دو گروه گياه و جانور تقسيم مي شوند، زيرا تشخيص دادن گياهان و جانوران كار ساده اي بود. اما با كشف ميكروسكوپ جانداراني ديده شدند كه اغلب آنها تك سلولي بودند و نه آشكارا جانور و نه آشكارا گياه به نظر مي رسيدند. بعضي از اين جانداران ويژگي هاي هر گروه يعني گياهان و جانوران را داشتند، ولي در عين حال با هر دو گروه متفاوت بودند.

ارنست هگل آلماني در سال 1866 اين جانداران را در گروه سومي به نام آغازيان        ( جانداران ساده ) قرار داد.

توجه: واژه ميكروب در طبقه بندي جانداران جايگاهي ندارد؛ ميكروب ها شامل باكتري ها، قارچ هاي ميكروسكوپي و ساير جانداراني هستند كه فقط با ميكروسكوپ ديده مي شوند.

باكتري ها ( ساده ترين جانداران)

باكتري ها جانداران تك سلولي اند و هر يك از آنها داراي ديواره ي اسكلتي، غشاي سلولي و سيتوپلاسم است. در سلول باكتري، هسته ي مشخصي وجود ندارد كه درون غشا احاطه شده باشد، بلكه مواد هسته اي در داخل سيتوپلاسم وجود دارند.بعضي از باكتري ها ساكن خاك يا آب اند. بسياري از آنها در غذاها و ذرات گرد و غبار موجود در هوا مي توان يافت. برخي در روي پ1وست و حتي درون بخش هاي مختلف بدن انسان زندگي مي كنند. بيشتر باكتري ها را بر اساس شكل به سه گروه اصلي كوكسي( كروي)، باسيل ( ميله اي) و اسپريل ( فنر مانند يا مارپيچي) تقسيم بندي مي كنند.

روش هاي تغذيه در باكتري ها متفاوت است؛ بعضي غذاي خود را مي سازند ( باكتري هاي غذا ساز)، بعضي به غذايي كه توسط جانداران ديگر ساخته شده است، وابسته اند( باكتري هاي انگل، هم زيست و داراي زندگي آزاد)، بعضي از باكتري ها هم كودرست هستند. كودرست جانداري است كه از بقاياي بدن موجدات زنده تغذيه مي مي كند. باكتري هايي كه روي برگ هاي ريخته شده ي درختان يا اجساد جانوران زندگي مي كنند از اين جمله اند.

يك باكتري در شرايط مناسب در فاصله ي 20 دقيقه به حداكثر رشد خود مي رسد و قادر به توليد مثل مي شود. روش توليد مثل باكتريها ساده است. وقتي يك باكتري به اندازه ي كافي رشد كرد، از وسط دو نيمه مي شود و هر نيمه به يك باكتري كامل تبديل مي شود. باكتري در شرايط مساعد با سرعت عجيبي تكثير مي شود.

روش تهيه ماست: يك ليتر شير را به جوش آوريد و آن را حدود دو دقيقه در حالت جوش آرام نگه داريد. دهانه ظرف را ببنديد و صبر كنيد تا شير خنك شود و به دماي 40 درجه برسد. در اين دما اگر يك قطره شير را روي پوست پشت دست خود بچكانيد، نبايد احساس كنيد كه هنوز داغ است. حالا يك قاشق ماست كه قبلا آن را خوب به هم زده ايد، در داخل شير بريزيد، شير را در ظرفي از جنس چيني يا ملامين كه گرما را زود از دست نمي دهد بريزيد. پارچه اي به دور اين ظرف ببنديد تا شير هم چنان گرم بماند. ظرف شير را در جايي كه تكان نمي خورد قرار دهيد. حدود هشت ساعت صبر كنيد. در اين مدت، باكتري هاي ماست ساز كه لاكتوباسيل نام دارند زياد مي شوند و شير را به ماست تبديل مي كنند.

جلبك ها: جلبك ها كلروفيل دارند و به كمك آن مي توانن فتوسنتز كنند. اين جانداران، مهم ترين غذاي موجودات زنده ي آبزي را تشكيل مي دهند. در عين حال با عمل فتوسنتز مقدار زيادي اكسيژن آزاد مي كنند. از خاصه هاي مهم اين گروه، داشتن ديواره ي اسكلتي محكم و از جنس سيليس است. اين ديواره مانند قفوطي واكس دو قسمت دارد كه يكي در ديگري داخل ميزشود. از اجتماع پوسته هاي سيليسي آنها كه بر كف دريا ريخته مي شود ، پس از فشرده و سخت شدن، سنگي ريز دانه و زبر حاصل مي شود كه به آن سنگ سمباده مي گويند. جلبك ها را بر حسب رنگ به سه گروه سبز، قرمز و قهوه اي طبقه بندي مي كنند كه همگي آنها جزو گياهان محسوب مي شوند. جلبك هاي سبز بزرگ ترين گروه جلبكها هستند. يكي از جلبكهاي پر سلولي سبز، اسپيروژير است كه ساختماني رشته اي دارد و در آبهاي شيرين مانند بركه ها، استخرها يا جويبارها زندگي مي كنند.  

قارچ ها: طبقه بندي اين گروه مدت ها زيست شناسان را سرگردان كرده بود.

زماني آْنها را جزء گياهان بدون كلروفيل قرار مي دادند و سپس آنها را از جمله ي آغازيان شمردند. قارچ ها به انواع تك سلولي و پر سلولي تقسيم مي شوند. قارچ ها عملا در همه جا مي رويند و براي تكثير، تعداد زيادي هاگ به وجود مي آورند. هاگ قارچها بسيار ريز و در همه جا پراكنده است. وقتي اين هاگ ها در محيط مرطوب و داراي مواد غذايي قرار گيرند، مي رويند و در فاصله ي چند روز توده اي بزرگ از قارچ مربوط به خود را به وجود مي آورند. (كپك زدن غذا)

نانواها براي اين كه خمير به اصطلاح ور بيايد، كمي خمير ترش به آن اضافه مي كنند. در خمير ترش مقدار زيادي قارچ ذره بيني به نام مخمر وجود دارد. اين قارچ ذره بيني ضمن اين كه نشاسته ي نان را به مواد قابل گوارش تر و ساده تر تجزيه مي كند، مقداري گاز دي اكسيد كربن و الكل به وجود مي آورد. دي اكسيد كربن به شكل حباب هاي ريز و درشت در خمير مي ماند و باعث بادكردن آن مي شود. هنگام پختن نان، گاز دي اكسيد كربن و الكل از آن خارج مي شود و در نتيجه، قسمت هاي داخلي خمير مي پزد و نان ترد مي شود.

مبارزه ی پنهان

هدفها: دانش آموزان:

-          به مطالعه در مورد عوامل بیماری زا علاقمند شوند.

-          از طریق مطالعه ی متن و گفت و گو درباره ی آن با عوامل بیماری زا آشنا شوند.

-          درباره ی راه های ورود میکروب ها به بدن اطلاعات جمع آوری کنند و راه های دفاع بدن در برابر میکروب ها آشنا شوند.

-          از طریق انجام دادن فعالیت های مختلف با نقش دارو در درمان بیماری ها آشنا شوند.

-          درباره ی روش صحیح مصرف آنتی بیوتیک ها گزارش تهیه کند و با واکسن و نقش آن در پیشگیری از بیماری ها آشنا شوند.

-          از طریق گفت و گو به جمع بندی اطلاعات کسب شده بپردازند و نمودار میزان مرگ و میر ناشی از بیماری های قلبی و تنفسی طی سال های 1900 ، 1930 و 1970 را مقایسه و نتایج آن را تفسیر کنند.

-          دانستنی های معلم:

-          بدن شما فقط هنگامی زنده و سالم است که میلیاردها سلول و بافت ها و اعضای آن به درستی کار کند. می دانید که باکتری ها برای زنده ماندن باید در بدن جاندار دیگری به صورت انگل به سر ببرند. وجود انگل در بدن میزبان و به خصوص فعالیت های آن معمولا مزاحم اعمال طبیعی بدن میزبان می شود. نظم آن ها را به هم می زند و به اصطلاح اعمال طبیعی بدن را مختل می کند. غالبا این اختلال به صورت ناراحتی در بدن میزبان آشکار می شود. به طور کلی هر گونه اختلال در کار طبیعی بدن را بیماری می نامند.

بیماریهای واگیر: بیماری هایی که عامل آنها جانداران میکروسکوپی هستند بیماری های واگیر نامیده می شوند. این جانداران بسیار ریز از راه های مختلف از فرد بیمار به افراد تندرست منتقل می شوند. از انواع این جانداران میکروسکوپی می توان ویروس ها، قارچ ها، باکتری ها را نام برد.

عوامل بیماری زا:

ویروس ها: یکی از عوامل بیماری زا هستند که انتدازه ی آنها از جانداران تک سلولی بسیار کوچکتر است. به طوری که صدها ویروس در داخل یک سلول باکتری قرار می گیرد.

آفرینندگی

تعریف آفرینندگی

آفرینندگی یا خلاقیت از فرایند های فکری است که به فرایند حل مسئله بسیار نزدیک است. گانیه در طبقه بندی خود از انواع یادگیری بالاترین سطح یادگیری را حل مسئله می داند و معتقد است که آفرینندگی نوع ویژه ای از حل مسئله است:

یک کشف علمی بزرگ یا یک اثر هنری بزرگ مطمئنا ار فعالیت حل مسئله سرچشمه می گیرد. این اعمال آفرینشی مانند رفتار حل مسئله بر مقدار زیادی از معلومات از پیش آموخته شده چه از نوع معلومات عمومی شناخته شده در علوم و چه از نوع معلومات خصوصی شناخته شده بوسیله ی شخص هنرمند متکی هستند. بسیاری از اندیشمندان آ،ریننده اظهار داشته اند که پیش از آفرینش یک اثر برای مدت طولانی درباره ی مسائل مربوط به آن عمیقا به مطالعه و تفحص مشغول بوده اند. در واقع اگر مطلب به غیر از این بود تعجب آور می نمود. در اظهارات این افراد هیچ چیز نشان نمی دهد که بین حل مسئله و کوششهای آفریننده ای که منجر به کشفیات دارای آثار مهم اجتماعی می شود تفاوت زیادی وجود دارد.

با وجود شباهت زیاد بین حل مسئله و آفرینندگی می توان بین این دو از این لحاظ تفاوت قائل شد که حل مسئله فعالیتی عینی تر از آ،رینندگی است و هدف مشخص تری از آن دارد. یعنی حل مسئله بیشتر بر واقعیات استوار است و هدف آن عینی و بیرونی است، در حالی که آفرینندگی بیشتر جنبه ی شخصی دارد و زیادتر از حل مسئله مبتنی بر شهود و تخیل است. به عبارت دیگر در حل مسئله شخص با موقعیتی روبه رو می شود که باید  برای آن راه حل بیابد اما در آفرینندگی فرد هم موقعیت مسئله و هم راه حل آن را خود می آفریند.

ویژگی مهم دیگر آفرینندگی که آن را از راه حل مسئله متمایز می کند تازگی نتایج تفکر آفریننده است. یعنی راه حلهای آفریننده راه حلهایی تازه هستند که دیگران قبلا به آن دست نیافته اند. تاکید آفرینندگی بر اثر یا بازده فکری تازه است. هسته اصلی  تمام مفاهیم مربوط به آفرینندگی را مفهوم تازگی تشکیل می دهد. آفرینندگی به راههای تازه، اصیل، مستقل و تخیلی اندیشیدن درباره ی انجام کارها می انجامد.

تفکر واگرا

یکی از ویژگی های اصلی تفکر آفریننده تفکر واگرا است. تفکر واگرا و تفکر همگرا دو بخش عمده تفکر انسان هستند، اما تفاوت آنها در این است که در تفکر همگرا نتیجه تفکر از قبل معلوم است یعنی همیشه یک جواب درست یا غلط وجود دارد اما در تفکر واگرا جواب قطعی وجود ندارد و تعداد زیادی جواب موجود است که هر یک از آنها ممکن است از نظر منطقی درست باشد.